Uluslararası İlişkiler Teorilerine Yeni Yaklaşımlar

Çocuk Gelinler

İrem BOZKURT
ÇEKO

Türkiye’nin güncel gündeminden sıyrılmakta olan çocuk gelinler sorunu tekrar gündeme getirilmek istenmiştir. 18 yaşını doldurmamış kız çocuklarının istemedikleri şekilde zorla evlendirilmesi çocuk gelin kavramını gün yüzüne çıkartmaktadır. Türkiye’nin daha çok Doğu bölgesinde görülen bu sorun kız çocuklarının hiçbir güvencesi olmadan evlendirilmesi; kız çocuklarında sağlık sorunlarına, psikolojik sorunlara yol açmaktadır ve yaşamlarını derinden etkilemektedir. Ailelerin eğitim ve maddi durumu, yaşadıkları bölgenin gelişmişlik düzeyi bu sorun üzerinde oldukça etkilidir. Çocuk gelinler sorunun ortaya çıkmasının altında birçok neden bulunmaktadır.  Yoksul ailelerin başlık parası altında kızlarını evlendirmeleri, töre uğruna evlendirmeleri, berdel karşılığı evlendirmeleri, ailelerin eğitimsizlikleri gibi nedenler bulunmaktadır. Zorla ve erken yaşta evlendirilen kız çocukları kendilerini toplumun geri planına atarlar ve eşlerinin kölesi olmaya zorlanırlar. Eğitim hayatları biter ve evlilik hayatının büyük sorumluluğu, doğacak çocuklarının sorumluluğu da eklenerek üzerlerine taşıyamayacakları yükler verilir. Toplum olarak kız çocuklarına gereken önemin verilmesi halinde bu tarz sorunların yok edilebileceği düşünülmektedir. Bu problemin yaşandığı bölgelerde bulunan yetkililerin gerekli uygulamaları yapması beklenmektedir. Ne yazık ki toplum olarak kimse üzerine düşen görevi yerine getirmemektedir. Kız çocuklarının da hiçbir destekçisi olmadığı için gelenekleri uğruna bu evlilikleri yaparlar. Erken evlilikler daha çok akrabalarıyla yaptırılır. Aileler kızlarının hiçbir görüşünü almaz ve zorla evlendirirler. Zorla yaptırılan evlilikler de kız çocuklarının üzerinde çeşitli sorunlara yol açtığından dolayı bazen intihar girişiminde de bulunmaktadırlar.

Toplum olarak kız çocuklarına gereken önemin verilmesi halinde bu tarz sorunların yok edilebileceği düşünülmektedir. Bu problemin yaşandığı bölgelerde bulunan yetkililerin gerekli uygulamaları yapması beklenmektedir. Ne yazık ki toplum olarak kimse üzerine düşen görevi yerine getirmemektedir. Kız çocuklarının da hiçbir destekçisi olmadığı için gelenekleri uğruna bu evlilikleri yaparlar. Erken evlilikler daha çok akrabalarıyla yaptırılır. Aileler kızlarının hiçbir görüşünü almaz ve zorla evlendirirler. Zorla yaptırılan evlilikler de kız çocuklarının üzerinde çeşitli sorunlara yol açtığından dolayı bazen intihar girişiminde de bulunmaktadırlar.

Çocukların erken yaşta evlendirilmelerinin farklı sebepleri bulunmaktadır. Bunlarda birincisi sosyo-ekonomik nedenlerdir. Özellikle kız çocuklarının aile için bir “yük” olarak görülmesi, kimi bölgelerde kız çocuklarının evlendirilmeleri sırasında başlık parası alınması gibi faktörler kız çocuklarının erken evlendirilmelerinin ekonomik kazanç sağladığı fikrini daha da pekiştirmiştir.

  Diğer taraftan çok çocuklu ailelerde nüfus fazlalığından dolayı ekonomik durumun zayıf olması, kızları bu tür evliliklerde adeta gönüllü hale getirmektedir. Sonuç olarak ailenin gelir düzeyi, sahip oldukları sosyo-ekonomik imkânların kısıtlılığı çocuk yaşta evliliklere tetikleyen etmenler arasında yer almaktadır.

Gelenekler, görenekler ve dini inançların yanlış anlaşılması ve yorumlanması da çocuk yaşta evliliklerin sayısını arttırmaktadır. O bakımdan toplumsal normların yanlış yorumlanması, katı ataerkil yapı, ücretsiz aile işçisi anlayışının hala günümüzde devam etmesi gibi nedenleri çocuk yaşta evlilikleri hızlandırmaktadır. Ailelerin geçmişten gelen töre inancı bu evliliklerin yaşanmasını kaçınılmaz hale getirmiştir. “Geleneksel toplumda kadınların daha pasif kalması, erkeklerin üstün görüldüğü kaçınılmaz bir gerçektir. Her ne kadar kültürler ve nesiller arasında cinsiyet rolleri farklılık gösterse de, ataerkil toplumda cinsiyet normları gibi faktörlere göre cinsiyet rolleri ayrışır fakat genellikle bu durum her yaştan kadının aleyhine işlemektedir. Kadının-kız çocuğunun yeri evidir ve küçük yaşta zorla evlendirilen kız çocukları bu duruma mahkûm olmak zorundadır. Kızların huzurunun en iyi korunacağı mevki eşlerinin yanında olacağı düşüncesi hâkimdir. Yine toplumsal ahlakı mevcut kılan dini kurallara bağlı olarak, kadının toplumsal düzenin devamlılığı kadının cinselliğinin, iffetinin korunması ve ahlak kurallarına bağlılığıyla mümkündür. Bu görüşe bağlı olarak erken evlilik kaçınılmazdır.”

Ailesinde şiddet ve baskıya maruz kalan çocuklar evliliği bir kurtuluş olarak görebilmektedirler. Bu bireyler aile içi şiddet ve baskıdan kaçınmak amacıyla evliliği tercih edebilmektedirler. Geleceği evden kurtularak eşlerinde ararlar fakat daha büyük sıkıntılarla karşılaşırlar. Hem eğitim durumları yarıda kalır hem de sorumlulukları fazlasıyla artmış bir şekilde hayatlarına devam ederler.

En büyük nedenlerden biri olan bu sorun kız çocuklarının erken evliliğinde önemli bir paya sahiptir. Ailelerin eğitimsizlik durumları, bilinçsiz olmaları oldukça etkilidir. Bu nedenle eğitim seviyeleri düşük olan zayıf sosyokültürel yapıya sahip ailelerde erken evliliklere daha fazla rastlanıldığı gözlenmiştir. Bu tür ailelerde erkek ve kız çocuklar için her alanda ayrım yapılmaktadır. Erkek çocukların evlendirilmeleri asgari düzeyde eğitim almalarına ve askerlik yapmalarına bağlıyken kız çocuklarında ise eğitime ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu nedenle kız çocukları ergenlik dönemine girmeye başladıktan hemen nişanlanmakta ve ardından da evlendirilmektedir. Erken evlilik yapan kız çocuklarının eğitimleri yarıda kesilmektedir. Ekonomik özgürlükleri ellerinden alınmış ve eşlerine bağımlı hale getirilmiştir.

Siz ya da etrafınızdaki bir kadın zorla evlendirilmeye çalışılıyorsa;

  Savcılığa suç duyurusunda bulunabilir ya da hemen en yakın polis merkezine gidip şikâyetçi olabilirsiniz. Eğer şikâyetçi olamayacak durumda iseniz, durumunuzdan haberdar olan herhangi biri de (akraba, komşu, öğretmen gibi) sizin için yetkililere başvurabilir. Yaşınız 17’den küçük ise polis merkezindeki memurların aldıkları ifadeleri hemen çocuk savcısına göndermeleri gerekir. Eğer 15 yaşında ya da daha küçük iseniz savcı doğrudan tedbir kararı alır ve bu kararı Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü’ne gönderir. Bu durumda, İl Müdürlüğü, en fazla 5 gün içinde inceleme yapıp, gerekli görürse koruma kararı aldırır. Şikâyet etmekte geciktiyseniz, nikâh memurunun önünde “HAYIR” diyebilirsiniz. Böyle bir durumda, yasanın evlenmek için aradığı yaştan büyük olup olmamanıza bakılmaz, kimse evlenmek istemeyen birini “EVET” demeye zorlayamaz.

Erken yaşta evliliklerin önüne geçilmesi için öncelikle, kız çocuklarının eğitimine önem vermeyen ve eğitim ve öğretimini yarıda kesen ailelere yönelik özel yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Ebeveynlere, erken yaşta evliliklerin, çocukların fiziksel ve ruhsal gelişimlerini olumsuz yönde etkilediği konusunda eğitimler verilmelidir. İşsizlik nedeniyle kız çocuklarının erken yaşta evlenmesine neden olan ebeveynlere istihdam alanları yaratılmalı ve yoksulların yaşam düzeyi geliştirilmelidir. “Kocasına daha iyi itaat eder” düşüncesi ile kız çocuklarını erken yaşta evlendiren zihniyetin değişim ve dönüşümünü sağlamak amacıyla konu ile ilgili kurum ve kuruluşlar ortak çalışmalar yaparak gerekli önlemleri almalıdır. Yanlış din algılarının değişimi için Diyanet İşleri Başkanlığı halkı bilinçlendirme çalışmaları yapmalıdır. Çocuk sayısının yoğun olduğu bölgelere aile planlaması ve doğum kontrol yöntemleri hakkında yapılan çalışmalar artırılmalıdır. Aynı zamanda, akraba evlilikleri ve erken yaşta evliliklerin risklerine yönelik eğitimler verilmelidir. Eğitim, çalışma ve yaşama hakları çocukların elinden alınmamalıdır. Onların alacağı eğitim, bilinçli yetiştirecekleri çocuklar, ülkelerin ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimine katkı sağlayacaktır.

Tüm bunların yaşandığı bir toplumda bu sorunu gözden kaçırmak mümkün olmamalıdır. Hem ailelerin eğitimine hem de çocukların eğitimine ciddi anlamda önem verilmelidir. Aileler bilinçlendirilmeli ve ülke başkanları da bu sorun karşısında duyarlı olup gerekli ciddi caydırıcı kurallar koymalıdır. Kız çocukları aileden kurtulmak amacıyla evlilik yapmamalıdır çünkü evlilik bir çözüm yolu değildir. Kendi istekleri dışında yaptırılan evliliklerde mutlaka gerekli kurumlara şikâyet edilmeli ve olayın önüne geçilmelidir. Ailelere karşı gerekli denetimler yapılmalı ve erken ve zorla evliliklerin önüne geçilmelidir.